Psikiyatrik Hastalarda Tedavi Uyumu ve Hemşireliğin Rolü
Tedavi uyumu, reçete edilen ilacın dozuna uygun olarak kullanmaya devam etme ve önerildiği zamanda bırakmaktır. Klinikte tedaviye uyumun düzenli takibi, doz-yanıt ilişkisinin ve tedavi sürecinde daha etkili belirlenmesi açısından oldukça önemlidir. Özellikle içgörü bozukluğu olan hastalarda antipsikotik tedaviye uyumun düşük olduğu görülmüştür. Uyum aynı zamanda bireysel ve çevresel faktörlere de bağlı olarak değişebilir. Yapılan araştırmalara göre tedaviye %80’den az uyum gösteren hastalarda alevlenme dönemleri, işlevsellikte bozulma ve yeniden hastaneye yatışlar görülmüştür.
İlaç uyumsuzluğunun bazı faktörleri vardır. Bunlar hasta ile ilişkili faktörler, ilaç ile ilişkili faktörler, sosyal faktörler olmak üzere başlıklandırılabilir. Ayrıca ilaç uyumuna ilişkin bilgi eksikliği, tedaviye erişim sorunu, ilacın olası yan etkileri, düşük sosyoekonomik durum, damgalanma endişesi gibi faktörler de ilaç uyumsuzluğunun birer sebebi olabilmektedir. Tedavi uyumsuzluğunun sonucu olarak mevcut psikiyatrik tedavilerin etkinliği bozulur, iyileşme güçleşir, ilaçların doz ayarlamalarında aksamalar olabilir. Yapılan araştırmalarda, bir yıl içinde 10 gün süreyle ilaç tedavisinin bırakılması sonucunda hastaneye yeniden yatış oranının iki katına çıktığı görülmüştür.
Tedavi uyumunun sağlanması için yapılabilecek bazı stratejiler belirlenmelidir. İlk olarak son ilaç kullanımına ilişkin uyum sorgulanır. Yaşanan herhangi bir problem var mı, ilaç kullanımına yönelik tutum değerlendirilmelidir. Ayrıca gerekirse ilacın kullanımı, olası yan etkileri ve ilacın terapötik etkisi hakkında psikoeğitim verilmelidir. İlacı devamlı ve uygun kullanımı için motivasyonel görüşmeler de yapılmalıdır. İlaç alımını unutarak aksatma gibi durumlarda da hatırlatıcı gibi basit ama etkili yöntemlerden yardım alınabilir.
Tedavi uyumunun sağlanmasında psikiyatri hemşireleri, değişimleri gözlemleme ve uzun süreli tedavide önemli rol oynarlar. Öncelikli hedef, hastanın klinikte kaldığı süre boyunca hastalığı yönetme konusundaki güçlenmedir çünkü ilaçlı tedaviye uyum sağlandığında hasta sonuçları da düzeleceğine inanılmaktadır. Hastanın ilacını alırken damgalanmaya bağlı olarak utandığı veya üzüldüğü görülebilir, bu gibi anlarda aile üyelerinden veya profesyonel desteğe ihtiyaç duyulduğu da belirtilmektedir. Hemşireler, ilaca uyum için güven verici ilişki kurmalı ve doğru ilaç yönetimini etkili bir şekilde sağlamalıdır. Kayıt tutma, hastaya eğitim verme ve de sosyal etkinlikler düzenleme gibi girişimler de kullanılır. Hastaları ve aynı zamanda aileleri de hastalık semptomlarını hafifletme ve nüksü önlemeye yönelik olumlu algı geliştirmek için eğitimler verilmelidir.
Sonuç olarak, hastaların önemli bir kısmı ilaç tedavisine uyum konusunda birçok faktöre bağlı olarak sorunlar yaşayabilmektedir. Buna neden olan faktörler düşünüldüğünde çözülmeyi bekleyen bir sorun olduğu görülür. Bunların kontrolü, önlenmesi psikiyatri hemşirelerine önemli görev ve sorumluluklar düşmektedir.
REFERANSLAR
- Uslu, E., & Buldukoğlu, K. (2018). Şizofrenide ilaç tedavisine uyum ve psikiyatri hemşiresinin rolü. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 61-72.
- Yıldız, M., Geniş, B., Gürcan, M. B., İncedere, A., Dabakoğlu, S., & Yükseker, S. (2024). Global assessment of medication adherence: correlational analyses of a brief tool for evaluating medication adherence in patients with severe mental disorders. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 34(4), 320.
Beyza Sümeyye Aktepe
Biruni Üniversitesi
İngilizce Hemşirelik 3. Sınıf
