Bir Hemşirenin Gözünden Ambulans Hizmetleri
Biz hemşirelik öğrencileri genellikle hastane koridorlarında, servis alanlarında eğitim alırız. Ancak sağlık hizmetinin hastane dışındaki yüzü, özellikle ambulans hizmetleri, hem mesleki hem de insani olarak bambaşka bir bakış açısı kazandırır. Peki, bir hemşirenin gözünden ambulans hizmetleri nasıl görünür? Literatür taraması, saha deneyimleri, sistemdeki değişim ve mesleki örgütlerinin görüşleriyle bu önemli hizmetin perde arkasını birlikte inceleyelim.
Ambulans Hizmetlerinin Kapsamı ve Önemi
Ambulans hizmetleri, acil sağlık sisteminin temel taşlarından biridir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), ambulansları ” yerinde ilk müdahale ve hasta naklini kapsayan, zamanla yarışan sağlık araçları” olarak tanımlanır. Türkiye’de 112 Acil Sağlık Hizmetleri, doktor, paramedik, ATT ( Acil Tıp Teknisyeni) ve bazı durumlarda hemşirelerden oluşan ekiplerle 7/24 hizmet verir.
Yapılan araştırmalar, hastane öncesi müdahalenin yaşam şansını önemli ölçüde etkilediğini gösteriyor. Travma, kalp krizi ve inme gibi durumlarda “altın saat” diye bilinen ilk 60 dakikada yapılan doğru müdahale, ölüm riskini büyük oranda azaltıyor.
Bir Hemşirenin Ambulanstaki Rolü
Geçmişte ambulans hizmetlerinde aktif rol alan hemşireler, hasta değerlendirmesinden ilaç uygulamalarına, CPR’dan entübasyona kadar birçok kritik müdahaleyi başarıyla gerçekleştiriyordu. Hemşirenin ambulanstaki güçlü yönleri şunlardı:
- Klinik gözlem becerisi
- Sistematik hasta değerlendirmesi
- İleri yaşam desteği uygulamaları
- Hasta yakınlarına iletişim ve psikososyal destek sağlama
- Etik karar alma yetkinliği
Bu yönleriyle hemşireler, ambulans ekiplerinin olmazsa olmazıydı. Ancak zamanla sistem bu yapıyı değiştirdi.
Ambulanslarda Hemşirelerin Azalması: Yerimize Kim Geldi?
Birçok hemşire ve hemşirelik öğrencisi olarak şu soruyu kendimize soruyoruz: ” Zaten bu alanda biz varken neden yeni meslekler oluşturuldu ve bizim yerimize getirildi?”
Geçmişte ambulanslarda hemşireler varken, günümüzde bu alan ağırlıklı olarak paramedikler (İlk ve Acil Yardım mezunları) ve ATT’ler (Acil Tıp Teknisyenleri) tarafından yürütülüyor. Bu değişimin temel nedenleri şöyle açıklanabilir:
- Paramedik ve ATT müfredatları ambulans sahasına özel olarak düzenlenmiş eğitimler sunuyor.
- 2009 sonrası güncellenen yönetmelikler, ambulanslarda bu meslek gruplarının yer almasını zorunlu hale getirdi.
- Sağlık Bakanlığı, hemşireleri daha çok hastane içi alanlarda konumlandırmayı tercih etti.
- Sistem, sahada ” daha pratik, daha hızlı, daha az maliyetli” çözümler aradı.
Ancak bu değişiklik, hemşirelik camiasında hala tartışmalı. Çünkü hemşirelerin klinik bilgi düzeyi, çok yönlü bakış açısı ve hasta izlem becerisi, ambulans hizmetlerinde büyük bir değer sunuyordu.
📌 Gürbüz ve Koçak’ın (2022) yaptığı bir araştırmada, hemşirelerin ambulans hizmetlerinden çekilmesiyle birlikte bazı bölgelerde ekip içi iletişimde ve psikososyal destekte boşluklar oluştuğu bildirildi.
Türk Hemşireler Derneği Ne Diyor?
Ambulans hizmetlerindeki bu dönüşüme yönelik olarak Türk Hemşireler Derneği (THD) de net bir görüş bildiriyor. Dernek, hemşirelik eğitimi almamış kişilerin, özellikle ambulans gibi kritik alanlarda hemşire yerine görevlendirilmesi hasta güvenliği açısından ciddi bir risk olarak değerlendiriyor.
THD’ye göre:
- Hemşirelik, sadece dört yıllık lisans eğitimiyle kazanılabilen bir meslektir.
- Yetkisiz istihdam, hem hasta bakım kalitesini düşürmekte hem de mesleki kimliği zedelemektedir.
- Hemşirelerin sağlık sistemindeki çok yönlü rolü göz ardı
edilmemeli; ambulans hizmetleri gibi uzmanlık isteyen alanlarda yer almaları sağlanmalıdır.
Bu açıklamalar, sahada çalışan ya da çalışmak isteyen binlerce hemşireye meslek örgütünden güçlü bir destek niteliği taşımaktadır.
Zorluklar ve Etik Kararlar
Ambulansla görev yapan bir hemşirenin karşılaştığı zorluklar sadece klinik değil, aynı zamanda duygusaldır:
- Trafik ve olay yerine ulaşım sıkıntısı
- Yetersiz vaka bilgisiyle hızlı karar verme zorunluluğu
- Hasta yakınlarının baskısı
- Travmatik olaylara maruz kalma
- O an etik bir karar vermek zorunda kalmak (örneğin: CPR uygulamasıyla ilgili çelişkili talepler)
Tüm bu faktörler, hemşirenin yalnızca bir sağlık çalışanı değil, aynı zamanda bir insan, bir kriz yöneticisi olduğunu gösterir.
Sistemsel Gerçeklik mi, Mesleki Geri Adım mı?
Sağlık sisteminin değişmesi kaçınılmazdır. Ancak değişim, mesleki hak kayıplarına yol açmamalıdır. Ambulans hizmetlerinde hemşirelerin yerinin azaltılması; “uzmanlaşma” gerekçesiyle savunulsa da, mevcut bir meslek grubunun görmezden gelinmesi ya da değersizleştirilmesi anlamına gelmemelidir.
Çünkü biz hemşireler sadece iğne yapmaz, damar yolu açmaz, pansuman yapmayız. Biz hasta izleriz, değerlendiririz, psikolojik destek veririz, gerektiğinde etik karar alırız. Yani bir hastanın sadece bedenine değil, bütününe dokunuruz.
Bir Hemşirelik Öğrencisinin Yorumuyla: Bundan Sonra Ne Olmalı?
Bu tabloyu okuduğumda hemşireliğin alan kaybına uğradığını düşünmeden edemiyorum. Biz zaten vardık. Ambulanslarda, sahada, acil yardımda… Yeni bölümler açıldı, yeni meslek grupları geldi ama bu dönüşüm bizden bir şey götürdü: alanda görünürlük.
Ben bu yazıyı sadece sistem eleştirisi olarak değil, bir çağrı olarak yazıyorum:
- Acil bakım hemşireliği gibi özel alanlar oluşturulmalı.
- Ambulans sistemine hemşirelerin entegrasyonu yeniden değerlendirilmelidir.
- Mesleki yetki alanlarımızın daralmasına değil, gelişmesine odaklanılmalıdır.
- Meslek örgütlerinin sesi duyulmalı, THD gibi yapılar karar süreçlerinde daha etkin hale getirilmelidir.
Çünkü biz hemşireler sadece bir meslek değil, bir sistemin temel taşıyız.
Kaynakça
- Yılmaz, M. et al. (2021). Ambulans çalışanlarında tükenmişlik ve stres düzeyleri. Acil Tıp Dergisi.
- Demirci, M., & Kılıç, B. (2020). Ambulans hemşirelerinin yaşadığı travmalar. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi.
- Karakuş, H., & Öztürk, M. (2019). Ambulans hizmetlerinde karar verme süreçleri. Sağlık Bilimleri Dergisi.
- Gürbüz, E., & Koçak, M. (2022). Ambulans ekiplerinde meslek dağılımının hizmet kalitesine etkisi. Acil Sağlık Hizmetleri Araştırma Dergisi.
İlayda Ertuğrul
Yüksek İhtisas Üniversitesi Hemşirelik Bölümü Mezunu
