Epilepsi ve Nöbet Yönetimi
Sinir sisteminin hastalıkları içinde epilepsi çeşitli özellikleri sebebiyle toplumun eskiden beri dikkatini çekmiştir. Epilepsi tüm dünyadaki popülasyonun %1-2 sini etkileyen önemli bir sağlık problemidir. Bu sağlık problemi insanlarda görüldüğü gibi biyolojik olarak insanlara benzerlikleri fazla olan hayvanlarda da görülmektedir.
Epilepsi, beyindeki nöronların ani, anormal aşırı ve düzensiz deşarjları sonucu meydana gelen beyin fonksiyonunun bozulmasıyla karakterize hastalıktır. Bilinç, davranış ve motor aktivitelerde önceden tahmin edilemeyen düzensizlikler görülebilmektedir. İnsan hekimliğinde olduğu kadar veteriner hekimlikte de epilepsi önemli bir yer tutar.
Epilepsi daha çok kedi ve köpeklerde görülür. Sığırlarda da görülebilir. Atlarda epilepsi daha seyrek görülür. Ancak sürüngen ve tavşanlarda henüz belirlenmiş bir çalışma yoktur.
Merkezi sinir sisteminde nöron popülasyonunun bozuk, senkron ve ritmik deşarjlarına bağlı geçici davranış değişikliklerine nöbet denir.
Köpeklerde epilepsi genellikle kalıtsal bir durumdur. Genel köpek popülasyonunda epilepsi/nöbet insidansının %0,5 ile %5,7 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Belçika Çobanı gibi bazı ırklarda görülme sıklığı çok daha yüksek olabilir.
Kedilerdeki nöbetlerin çeşitli başlatıcı faktörleri vardır. Kedilerde reaktif, birincil (idiyopatik) veya ikincil nöbetler olabilir. İdiyopatik nöbetler kedilerde köpeklerdeki kadar yaygın değildir, ancak yakın zamanda yapılan bir çalışma 91 kedi nöbetinin %25’inin idiyopatik epilepsi olduğunu göstermiştir. Aynı 91 kedi grubunda, %50’si ikincil nöbet ve %20’sinin reaktif olduğu görüldü.
Kanatlılarda birçok kaynakta ve alanında uzman veteriner hekime göre kanatlılarda epilepsinin görülmediği öne sürülmüştür. Afrika Gri Papağanında epilepsi semptomlarına yüksek oranda benzerlik gösteren hipokalsemi sebebiyle oluşan semptomlar (tremor, kasılma, titreme, konvülziyonlar, nöbetler,) görülür.
- Etiyoloji:
- Viral bakteriyel enfeksiyonlar
- Beyin ödemi veya kanaması
- Kafa travmaları
- Zehirlenmeler
- Vaskuler lezyonlar
- Kitle lezyonları
- Semptom:
- Olduğu yere yığılma
- Bilinç kaybı
- Titreme
- Tekrarlayıcı nöbetler şeklinde seyreden fokal ve/veya jeneralize kasılmalar
- Aşırı salya salgılanması (özellikle köpeklerde)
- Duygu ve hareket bozuklukları
- İdrar ve/veya dışkı kaçırma
- Nöbet Sırasında Yapılması Gerekenler:
Epilepsi hastası olan hayvanın nöbeti sırasında ilk ve en önemlisi hayvanın kendine zarar vermesine karşı önlem almak gerekir.
- Sakin bir sesle nöbet geçiren hayvanla konuşulur.
- Hasta yerde tutulur.
- Koltuk masa gibi mobilyalara çarpmasını önlemek amacıyla altına havlu yastık benzeri yumuşak yapılar konulmalı.
- Hayvanın dil yutmasını önlemek amacıyla dili dışarı çıkarılmalı.
- Hayvanın kolay nefes alabilmesi için boynu olabildiğince düz tutulmalı ve özellikle köpeklerde Tasma ve zinciri boynundan çıkarılıp boğulması önlenir.
- Nöbet sırasında köpeğin ağzına dokunulmamalıdır çünkü, çene kaslarına hâkim olamadığından ısırabilir.
- Nöbet sırasında ilaç içirilmeye çalışılmamalı.
- Tedavi Yöntemleri:
Epilepsinin altında yatan neden teşhis edildiğinde öncelikli olarak bu nedenin tedavi edilmesi gerekir. Sonrasında ise epilepsi nöbetleri de genellikle kendiliğinden ortadan kalkar. Nöbetinin devam ettiği durumlarda nöbet önleyici ilaç uygulanır. Eğer nöbetler çok nadirse bir tedavi gerekmeyebilir. Ancak nöbetlerin 6-8 haftada bir ya da daha sık görüldüğü durumlarda beyin hasarı oluşmaması için tedavi gerekebilmektedir. Nöbet önleyici tablet ilaçlar hayvanın daha az nöbet geçirmesini ya da nöbetlerinin daha hafif şiddette olmasını sağlar.
Türkiye’de veteriner hekimlikte epilepsi tedavisinde çok eski yıllarda tedavi amaçlı kullanılan fenobarbital, günümüzde de en çok kullanılan antiepileptik ilaçtır. Fakat eski kuşak antiepileptiklerin oldukça fazla yan etkileri bulunmaktadır. Beşerî hekimlikte epilepsi tedavisinde bu tarz ilaçların yerini yeni kuşak antiepileptikler almıştır. Ancak veteriner hekimlikte bu ilaçlar henüz tedavide kullanılmadığından daha fazla çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır
Kedi ve köpeklerde epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçlar Antikonvulzanlardır. Antikonvulzanlar (pirimidon, diazepam ve potasyum bromid) esas olarak merkezi sinir sistemine zarar vermeden ve solunumu deprese etmeden epileptik nöbetleri baskılar. Fakat bu ilaçların oldukça fazla yan etkileri bulunmaktadır.
Fenobarbital, çok eski yıllarda kullanıldığı gibi günümüzde de sıkça kullanılan antiepileptik bir ilaçtır ancak uzun süre kullanıldığında karaciğer hücrelerini yıkımlar. İlaç kullanımı kesildiğinde tremorlar, huzursuzluk ve nöbetlerin yeniden nüksü gibi durumlara yol açar.
Pirimidon, kedilerde kullanılmaz. Köpeklerde kullanılır. Pirimidon da karaciğer hasarına neden olur.
Diazem, sadece devam eden nöbetler üzerine etkilidir. Koruyucu olarak kullanılmaz.
Potasyum Bromide de mide irritasyonu ve bulantıya neden olur. Ayrıca tüm antikonvülsanlar duyarlılık ve uyanıklığı azaltır, letarji yapar. Bu ilaçlar doğal terapötik ilaçlarla kullanıldığında ve nöbetler azaldığında birkaç ay sonra dozaj olarak azaltılabilir.
Yeni kuşak antiepileptikler, tedavide veteriner hekimler tarafından tercih edilse eski generasyon ilaçlara nazaran muhtemelen tedavide daha yüksek başarı oranı elde edilebilecektir. Topiramat, gabapentin, lamotrigin, levetirasetam, okskarbazepin, tiagabin, zonisamid, vigabatrin gibi yeni kuşak antiepileptic ilaçlar Amerikan gıda ve ilaç uygulama komitesi (FDA) tarafından da önerilmektedirler.
- KAYNAKÇA:
- Ak Sonat F., 2009. Antiepileptikler ve yeni bir antiepileptik olan topiramatın epilepsi tedavisindeki yeri ve önemi, Kafkas Veteriner Fakültesi, Baskıda
- Wiersma-Aylward, A. 1995. Canine Epilepsy. Retrieved August 6, 2007 vikipedia
- Kayaalp, O., 1995. Antiepileptik ilaçlar, Cilt 2, 7. Baskı, Tıbbi Farmakoloji, Ankara, 2027-2053.
- McNamara J.O., 1994. Cellular and molecular basis of epilepsy. The Journal of Neuroscience, 14(6), 3413-3425.
- Soderpalm B., 2002. Anticonvulsants: aspects of their mechanisms of action. European Journal of Pain, 6, 3-9.
- Velez L., Selwa L.M., 2000. Seizure disorders in the elderly. The Lancet, 356(9226), 323-329.
Mehmet Akbaş
Dicle Üniversitesi Veteriner Hekimlik Bölümü
Veteriner Hekimlik Blog Yazarları Yöneticisi
4. Sınıf Temsilcisi
