Dizilerin Toplumumuza Etkisi: “Biz Ölürsek Toplumu Kim İnceleyecek”
Dizilerin toplum üzerinde muhtelif türden etkileri bulunmaktadır. Bunlara günlük hayatta (kıyafet modası, yemek seçimi vb. olabilir), meslek hayatında ve sosyal medyada rastlayabiliriz.
İnsanlar doğası gereği sosyal varlıklardır. Doğup büyüdükleri çevreye adapte olmaya çalışırken toplumdaki diğer bireylerle sürekli iletişim hâlindedirler. Teknolojinin henüz gelişmediği dönemlerde insanlar sadece bir araya gelebildikleri zamanlarda iletişim halinde olabilirken günümüzde daha çok kitle iletişim araçları kullanılmaktadır. Kitle iletişim araçları arasından televizyon ve internet ön plana çıkmaktadır (Zavalsız ve Soydaş Dağcı, 2019). Her eve televizyon girmesiyle birlikte dizilerin bir süre sonra hayatımıza yön verdiğini hatta toplumun bazı kesimlerinde (daha çok ergenlerde) büyük dönüşümlere yol açtığı görülmektedir. Bugün toplumu yerli televizyon dizileri kadar internet ortamındaki yani dijital platformlardaki yerli ve yabancı diziler de etkilemektedir. Üstelik bu etkiler televizyon dizilerinden daha fazla ve hızlı olmaya başladı (Öksüz, 2022).
Toplumdaki çoğu kişi için kariyer süreci hayati bir önem taşımaktadır. Bireyler hayatı için önemli olan bu kararı ortaokul döneminde, lise ve üniversite yıllarında verebiliyor. Bireyler bu sürece girmeye başladığında şunları yapar: Geçmiş tecrübelerinden yola çıkarak ve de çevresindeki yakın kişileri gözlemleyerek. Yaşadığımız bu teknoloji çağında hem televizyon hem de dijital platform dizilerindeki karakterlerin meslekleri de bireylerin tercihlerinde bir pay almaktadır. Bir zamanların popüler yaz dizisi Kiraz Mevsimi’nin ana karakteri olan Öykü’nün moda tasarımcı olması o zamanlarda dizinin takipçisi olan genç kızları modacı olmayı hayal ettirmiştir. Dizi karakterlerinden mesleki açıdan etkilenmek daha çok gençlerde olsa da toplumdaki her yaş grubunda görülebilmektedir (Türk ve Atli, 2022).
Ülkemizde son zamanlarda popüler olan dijital platform dizisi “Gassal” toplumun gassallık mesleğine olan ilgisini arttırmıştır. Toplumda daha önce diğer meslek gruplarına göre (doktorluk, öğretmenlik, mühendislik vb.) daha az tercih edilen gassallık, dizi sayesinde daha hoş karşılanmaya başladı. Dizinin bu derecede etkili olmasında başrol oyuncusunun kurmuş olduğu şu cümle de büyük bir dikkat çekmiştir: “Ölürsem beni kim yıkayacak?”
Bir başka etkisi ise mesleği mübalağa bir şekilde yanlış anlatmasıdır. Diziler kurgu gereği bazı durumlarda mesleği topluma yanıltıcı bir şekilde aktarabiliyor. Zorlu ve riskli olan meslekleri de her zaman kolaymış gibi algılamamızı sağlarlar. Örneğin başrollerin doktor olduğu bir dizide her bölüm günlük hayatta görülme olasılığı çok düşük olan vakaların olduğu görüyoruz. Başroldeki karakterlerde her zaman bu zorlu vakaları çok yetenekli olduğu için ya da bir mucize eseri kurtarılırlar. Toplumdaki herkes bu duruma inanmasa da gerçekten de meslek hayatında bu tarz durumlarla karşılaşacağını düşünenler olabiliyor. (Zavalsız ve Soydaş Dağcı, 2019).
Sonuç olarak, diziler toplumun kültürel yapısında kalıcı bir yer edinmiş ve bireylerin yaşam biçimlerini, değer yargılarını ve meslek seçimlerini çeşitli şekillerde etkilemeye devam etmektedir. Bu etkilerin, teknolojilerin ve medya araçlarının gelişmesiyle birlikte daha da güçlendiği gözlemlenmektedir.
- https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuilah/issue/46367/549553
- https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/69814/802862
- https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/ET004321.pdf
- https://dergipark.org.tr/tr/pub/eibd/issue/22686/242224
- https://www.academia.edu/41440793/Dizilerin_%C4%B0nsanlar_%C3%9Czerindeki_Etkileri
- https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/648101
- https://atauni.edu.tr/yuklemeler/a8d49dad35c0c121deb57a20bdf2f60f.pdf
- Giddens A. (2017) Sosyoloji Başlangıç Okumaları, Pelikan Yayınları
Zehra Akcan
Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyoloji Bölümü
3. Sınıf Temsilcisi
