Cinsel Sağlık: Sessiz Tehditler, Korunma Yolları

Cinsel Sağlık: Sessiz Tehditler, Korunma Yolları

Cinsel sağlık, cinsellik ve cinsel ilişkiler ile ilgili olumlu ve saygılı bir tutum sergilemekle birlikte; insanların zorlama, ayrımcılık ve şiddetten uzak olacak şekilde keyifli ve güvenilir cinsel deneyimler yaşamasını amaçlar.

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH), birden fazla mantar, virüs, bakteri ve parazit gibi patojenlerin, korunmasız cinsel ilişki gibi bulaş yollarıyla ortaya çıkan hastalıklar grubudur. Bu hastalık grubu gebelik sırasında anne adayından bebeğe geçebilir, kan ürünü transfüzyonu sırasında veya bu ürünlere temas yoluyla, diş tedavisi, sünnet, akupunktur, epilasyon, dövme, piercing gibi uygulamalar yapılırken kullanılan aletlerin steril hale getirilmeden kullanılması veya manikür, jilet gibi eşyaların ortak kullanımı sonucu da bulaşma olasılığı vardır. 

• CYBH’ların genel belirtileri            
• • Dizüri, sık idrara çıkma
  • Peniste/vulvada yara, kızarıklık, siğil ve vezüküller
  • Penis/ vajinada kaşıntı, kötü kokulu, renkli akıntı
  • Kasık lenf bezlerinde şişkinlik 
  • Karnın alt bölgelerinde veya kasıklarda ağrı ve duyarlılık
  • Cinsel ilişki sırasında acı duyma, ilişki sonrası kanama 
  • Testislerin bir veya ikisinde birden ağrı
  • Nedeni bilinmeyen düşük, ölü doğum

Cinsel yolla bulaşan otuzun üzerinde bakteri, virüs ve parazit tespit edilmiştir. Bunlar arasında sekiz patojenin görülme sayısı daha fazladır. Bu patojenlerin sebep olduğu hastalıklardan dört tanesi tedavi edilebilir (klamidya, gonore, sifiliz ve trikomonas) ve dört tanesi de tedavi edilebilir fakat tekrar nüksedebilen veya hayat boyu kronik enfeksiyona neden olan (hepatit B-HBV, herpes simpleks virüsü-HSV, insan immün yetmezlik virüsü-HIV ve human immunodeficiency virüs-HPV) hastalıklar olarak sınıflandırılabilir.

• CYBH’lerin tanı ve tedavi süreci

CYBH’lerin tanı ve tedavisinde ilk basamak risk belirlemedir. Hastanın öykü ve klinik muayenesi yapılır, CYBH bulgu ve belirtileri hakkında bilgiler alınır ve daha sonra laboratuvar olanakları bulunan birimlerde tanı ve tarama testleri yapılarak tanı doğrulanır. İlk tedaviye başlanması için genellikle hızlı testler (örn. Üretral/ servikal akıntıdan gram boyama, genital ülserde sifilis için karanlık alan mikroskopisi, PCR, LCR moleküler yöntemlerin kullanımı…) kullanılır. Testler sonucunda tanı konulur ve ilk muayenede tedavi belirlenir. Özellikle tek dozluk ilaçla tedavilerde hasta uyuncunu arttırmakta ve tedavinin tamamlanma oranı arttırmaktadır.  

Ülkemizde ve dünyada en sık görülen bazı hastalıklar ve tedavileri için seçenekler tablodaki gibidir. Hekim, tedavi seçeneklerinden birini belirlerken hazırlanmış rehberlerden yararlanmalı, hastanın yaşı, hamilelik durumu, riskli davranışlarını da dikkate almalıdır.

• CYBH’ların önlenmesi ve korunma yolları    

1. Hepatit ve HPV gibi aşılarla önlenebilecek hastalıklar için aşı yaptırmak önerilebilir.
2. Hormonal kontrasepsiyon, histerektomi ve cerrahi sterilizasyon etkili önleyici yollar değildir.
3. Lateks erkek kondomunun doğru kullanımı CYBH’ların cinsel geçişini azaltmaktadır. Aynı zamanda kadın kondomu da CYBH’ların geçişini azaltan bariyer yöntemlerindendir.
4. Tek eşli cinsel yaşam daha güvenli ve kontrol altına alınabilir olduğu için tek eşli cinsel yaşam tercih edilmesi önerilir.
5. Hastanın cinsel eş/lerinin belirlenmesi ve tedavi edilmesi gereklidir. Cinsel eşlerde herhangi bir semptom gözlemlenmese de tedaviye alınmalı ve hasta ve eşine hastalık, korunma yolları, zararlı cinsel davranışlar ve tedavi yöntemleri hakkında eğitim ve danışmanlık desteği verilmelidir.
6. Düzenli olarak sağlık kontrolü yaptırmak olası hastalıkların erken teşhisine ve tedavi edilmesine olanak sağlar.
7. Sağlıklı cinsellik ile ilgili uzmanlardan bilgi alınması yanlış bilinen şeylerin önüne geçilmesini sağlar.

• Cinsel sağlık alanında doğru bilinen yanlışlar

1. Uzun süre boyunca tek bir cinsel partnere sahip olunca CYBH testlerine ihtiyacının olmadığını düşünmek –> CYBH’ların çoğu asemptomatiktir ve hem tek hem de çok eşli insanlarda görülebilir.
2. HIV, en fazla eşcinsel ilişkilerinde bulaşır –> HIV cinsel yolla veya kan yoluyla bulaşabilir ve cinsel yönelimden bağımsız olarak aktarılır. 
3. İki prezervatif kullanımı daha iyi korunma sağlar –> iki prezervatif kullanımı daha fazla sürtünme sağlayarak prezervatiflerden birinin veya ikisinin yırtılmasını sağlayabilir ve korumasını engelleyebilir.
4. CYBH sadece cinsel yolla bulaşır –> çoğunlukla cinsel yolla bulaşsa bile bazı CYBH kan nakli, kullanılan bazı aletlerin steril olmaması (epilasyon, sünnet…) da bulaşmaya yol açabilir.
5. Cinsel yolla bulaşan hastalıklar belirti verir –> bu düşüncenin aksine çoğu hastalık belirti göstermez ve yayılması kolaylaşır. Bu nedenle düzenli sağlık kontrolü yapmak önemlidir.
6. CYBH sadece gençlere ve bekarlara bulaşır –> aksine evli, yaşlı, biseksüel, eşcinsel, heteroseksüel… her insanı etkileyebilir.
7. Oral veya anal sekste CYBH riski yoktur –> vajinal seks haricinde oral veya anal sekste de CYBH bulaşma riski bulunur.
8. Hamilelere bulaşan CYBH bebeğe bulaşmaz –> bazı CYBH anneden bebeğe bulaşabilir. Genital herpes ve sifiliz doğum sırasında bebeğe geçebilir.
9. CYBH’ın tedavisi her zaman mümkündür –> bazı hastalıklar gerekli tedaviler sonunda iyileşebilir fakat bazıları kalıcı ve ömür boyu sürebilir.

• KAYNAKÇA

1. Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Nelerdir? – Medicana Sağlık Grubu
2. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığıyla İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar – CİSÜ Platformu
3. Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar: Yanlış Bilinenler ve Gerçekler
4. Mert, A. (2024). Cinsel Sağlık ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar. Sağlık Bilimlerinde Akademik Araştırma ve Değerlendirmeler, 65.
5. ÖZGÜLNAR, N. CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLARDA TEDAVİ İLKELERİ.

Zelal Alkış

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Eczacılık Bölümü

4. Sınıf Temsilcisi