Bir Anne Daha Eksilmesin: Önlenebilir Anne Ölümleri
Öncelikle ölüm nedenlerinden birkaç tanesini açıklama istiyorum.
DOĞRUDAN ANNE ÖLÜM NEDENLERİ
1.)Doğum Sonu Kanama (Postpartum Hemoraji -PPH): Doğumdan sonra gerçekleşen anne ölümlerinin en sık nedenidir . Peki bu durum hangi durumlarda gelişebilir ?
-Uterus atonisi en sık görülen neden olup doğumdan hemen sonra uterusun kasılmayıp gevşek kalması nedeniyle gerçekleşir. = Plasenta parçalarının içeride kalması
-Doğum travmaları ve buna bağlı yırtık ve laserasyonlara bağlı kanamalar =Pıhtılaşma bozuklukları
Uterus rüptürleri kanamayı ölümcül hâle getirebilir .
Çok kan kaybı sonucu Hemorajik Şok gelişimi olur ve anne aşırı kan kaybına bağlı olarak ex olabilmektedir
2.)Preeklampsi ve Eklampsi : Postpartum kanamadan sonra anne ölümlerine neden olan komplikasyonlarda ikinci sırada yer alır . Preeklampside kan basıncı çok yükselir.
Peki neler olur da anne ölür ????
=Şiddetli hipertansiyon sonucu anne beyin kanaması geçirebilir .
Akciğer ödemi olabilir ve buna bağlı solunum yetmezliği gelişir
=Kalp yetmezliği gelişim riski artar
=Böbrek yetmezliği gelişebilir
Bundan dolayı gebelikte tansiyon yüksekliği ve bunun takip edilmesi çok önemlidir
3.)Enfeksiyon : Doğumdan sonra gelişebilme ihtimali olan bir durumdur . Enfeksiyon sadece rahim ve doğum bölgesinde gelişmesiyle durmamaktadır . Bütün vücuda yayılabilir . Bunun sonucunda SEPSİS gelişir. Eğer bu durum erken fark edilmez ve enfeksiyon yayılım gösterirse sistemler teker teker iflas eder ayrıca :
-tansiyon hızla düşer
-organlara yeterli kan gitmez
-Beyin ve kalp oksijensiz kalır 》 ölüm
Dakikalar içinde gerçekleştiği için bu duruma çok dikkat etmek gerekir .
4.)Tromboemboli : Bu durum doğumda sonra fizyolojik olarak gelişen bir savunma mekanizmasıdır. Neden bu durum gelişir Peki? Çünkü : Doğumdan sonra kadın vücudu kan kaybını önlemek için daha çok pıhtılaşma oluşturma eğilimindedir . Kan daha viskoz bir hale gelir ama bu aşırı olursa istenmeyen durumlara da yol açar .
=Doğum sırasında uterus zedelenmeleri damarlarda pıhtı oluşumunu tetikler . =viskozitenin artmasına bağlı kan dolaşımı yavaşlar . Ve pıhtı kolay bir şekilde oluşur.
Sezaryen doğum pıhtı riskini çok arttırır çünkü annenin istirahat süresi uzundur bu durum pıhtı oluşmasını tetikler .
Pıhtı oluşumunu neden ölümcüldür ?
Çünkü : Oluşan bir pıhtı akciğer giden damarları kapatır , kan akışını durur . Anne âni nefes darlığı ,morarma , bayılma yaşayabilir . Dakikalar içinde kalp durabilir .
4.)Amniyon Sıvı Embolisi : Amniyon sıvısı veya fetal materyalin anne dolaşımına geçmesi ile oluşan,ani başlangıçlı, kardiyopulmoner kollaps + ciddi koagülopati (DIC) ile seyreden obstetrik acil tablodur. Anne ölümlerinin en hızlı seyreden nedenlerinden biridir.
DOLAYLI ANNE ÖLÜM NEDENLERİ
Gebelik öncesi var olan ya da gebelik sırasında ortaya çıkan gebeliğin ağırlaştırdığı hastalıkların yol açtığı ölümler.
Anemi
Özellikle ağır demir eksikliği → hipoksiye yatkınlık → kanama+ sepsis riskini artırır.
Kardiyovasküler Hastalıklar
kalp yetmezliği
Kardiyomiyopati (Peripartum kardiyomiyopati)= Kalbin kanı iyi pompalamamasını sağlayan kalp kadının etkilendiği bir hastalıktır .
Gebelikte artan kardiyovasküler yük ölüm riskini artırır.
- Diyabet
- Enfeksiyonlar
- Tiroid Hastalıkları
III. TESADÜF (KAZA) NEDENLİ ÖLÜMLER
ANNE ÖLÜMLERİ ÖNLENEBİLİR Mİ?
Evet, büyük ölçüde önlenebilir.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre anne ölümlerinin %70–80’i önlenebilir nedenlere bağlıdır.
PEKİ BİZ EBELERE BU KONUDA NELER DÜŞMELİ?
ANNE ÖLÜMLERİNİ ÖNLEME: ALTIN KURALLAR
1) Gebelik Öncesi ve Planlama
Aile planlaması desteği sağlanmalıdır , bununla ilgili eğitimler verilmelidir . Aile planlaması desteği ile istenmeyen gebeliklerin , Planlı olmayan gebeliklerin önüne geçilebilir.
Kronik hastalıklar varsa gebelikten önce tedavilere başlanmalıdır .
Anemi ve beslenme: Demir ve folik asit desteğinin çok önemli olduğu hakkında bilgi verilmelidir. Bunların planlaması yapılmalıdır.
Planlı bir gebelik oluşumu sağlanmalıdır
2) Düzenli Antenatal Takip
Gebelikte en az 4 antenatal ziyaret sağlanmalıdır (WHO)
Riskli gebelikler önceden tespit edilmelidir ve gebelikle birlikte oluşan bir durumdur varsa (Preeklampsi vs) önceden tespit edilmeli ve takip edilmelidir .
Tarama ve profilaksi: Kan sayımı idrar, kan basıncı,takipleri düzenli yapılmalı ve tetanoz Aşısı planlaması için takvim belirlenmelidir.
3)Doğum Sırasında Güvenli Bakım
Yetkin sağlık personeli ebe ve hekim eşliğinde hastane koşullarında doğum planlanmalıdır
Doğum sonrası kanamayı önlemek için aktif 3. Evre yönetimi yapılmalı , oksitosin gibi uterus kasıcı ilaçlar kullanılmalı ve gerekirse , uterin masaja başlanmalıdır
Preeklampsi ve Eklampsi yönetiminde tansiyon kontrollü biçimde ilaçlarla düşürülmelidir.
Sezaryen endikasyonu doğru belirlenmeli
Amniyon sıvı embolisi, emboli ve anafilaksi riskleri için hazırlıklı olunmalıdır
4)Doğum Sonrası İzlem
İlk 24 saat kritik → kanama, hipertansiyon, enfeksiyon takibi
Gerçekleşebilme potansiyeli olan durumlara karşı hazırlıklı olmak ( ilaçlar vs) mobilizasyon
Emzirme ve aile planlaması danışmanlığı
5) Sistemik Önlemler
Ulaşılabilir acil triyaj
Eğitimli personeller
Topluma bununla ilgili eğitimler verilmesi → sağlık kuruluşlarına erken başvuru
Bu blog yazımda değerli kadın doğum uzmanı Prof. Dr. Mürsel Çağdaş Türkyılmaz’ın kıymetli katkıları için teşekkür ederim. Yazının oluşumunda fikirleri ve önerileri benim için çok yol gösterici oldu.
Kaynak (kişisel iletişim ):Prof. Dr. Mürsel Çağdaş Türkyılmaz
Evrim Alpar
Tarsus Üniversitesi Ebelik Bölümü
2. Sınıf Temsilcisi
Ebelik Departmanı Blog Yazarları Yöneticisi
